۷۲ شهابسنگ تازه، نزدیک زمین

در میان ششصد هزار سیارک و خرده‌سیاره‌ی شناخته‌شده در منظومه‌ی شمسی، ده هزار تایشان «اجرام نزدیک زمین» هستند که به اختصار NEO خوانده می‌شوند.

آن‌چه که از آن با عنوان «اجرام نزدیک زمین» یاد می‌شود، در واقع شهابسنگ‌ها و دنباله‌دارهایی هستند که مدارشان طوری قرار گرفته که احتمال برخوردشان با زمین در آینده وجود دارد و این طور نیست که خودشان به دور زمین بچرخند یا همیشه در حوالی زمین حضور داشته باشند.

پایش این اجرام و محاسبه‌ی دقیق مسیر حرکتشان، یکی از کارهای مهمی است که ناسا مشغول انجام آن است. یکی از این مأموریت‌های پایش، «کاوش‌گر نقشه‌برداری زاویه‌باز اجرام نزدیک زمین» (به اختصار، نئووایز: NEOWISE) نام دارد که از دسامبر ۲۰۱۳ آغاز به کار کرده است.

تصویرسازی هنری از شهابسنگ‌های نزدیک زمین
تصویرسازی هنری از شهابسنگ‌های نزدیک زمین

حالا، دو سال پس از آغاز این مطالعه، اطلاعات جمع‌آوری‌شده از این مأموریت در اختیار همگان قرار گرفته است. در میان این اطلاعات تازه، ۷۲ جرم نزدیک زمین تازه که قبلاً شناخته‌شده نبودند، یافت می‌شود که هشت عدد از آن‌ها، با توجه به اندازه و نزدیکی مدارشان به زمین، در رده‌ی «بالقوه خطرناک» دسته‌بندی شده‌اند.

کاوش‌گر مورد استفاده‌ی این عملیات، موسوم به فضاپیمای وایز (کاوش‌گر نقشه‌برداری زاویه‌باز)، قبل از این هم به کار مشغول بود. در واقع این فضاپیما سال ۲۰۰۹ به فضا پرتاب شده بود و با اتکا به تلسکوپ‌های مادون قرمز خود، بسیاری از خوشه‌های ستاره‌ای و شهابسنگ‌های کمربند سیارک‌ها را هویدا ساخته بود. آن برنامه در فوریه ۲۰۱۱ به پایان رسید و فضاپیمای مربوطه غیرفعال شد. اما از دسامبر ۲۰۱۳، این فضاپیما را با هدف نقشه‌برداری اجرام نزدیک زمین (دنباله‌دارها و شهابسنگ‌ها) دوباره فعال کردند که تا پایان عمر خود به این کار مشغول باشد.

تصویرسازی هنرمندانه از فضاپیمای وایز (کاوش‌گر نقشه‌بردار زاویه‌باز) در تمام آسمان به دنبال اجرام تازه می‌گشت.
تصویرسازی هنرمندانه از فضاپیمای وایز (کاوش‌گر نقشه‌بردار زاویه‌باز) در تمام آسمان به دنبال اجرام تازه می‌گشت.

حال این پروژه نه‌تنها با طول موج‌های مادون قرمز به دنبال اجرام نزدیک است، بلکه با مطالعه‌ی شهابسنگ‌ها و دنباله‌دارهای کشف‌شده‌ی پیشین، به جمع‌آوری اطلاعاتی از قبیل اندازه و ساختار آنان نیز می‌پردازد. جیمز باور (James Bauer)، معاون سرپژوهشگر این پروژه، در ایمیلی به یونیورس تودی، نحوه‌ی کارکرد نئووایز را چنین شرح داد:

نئووایز با استفاده از نور مادون قرمز، هم شهابسنگ‌ها و دنباله‌دارهایی که نزدیک زمین هستند را شناسایی می‌کند و هم آن‌ها که دور هستند، نظیر آنچه در کمربند سیارک‌ها قرار دارند را رصد می‌نماید. در این نقشه‌برداری‌ها، طیفی از حرارت مادون قرمز مد نظر قرار می‌گیرد که این اعضای کوچک منظومه شمسی از خود بازتاب می‌نمایند. از این رو برخی از تاریک‌ترین آن‌ها نیز که رصدخانه‌های زمینی به دلیل استفاده از نور مرئی از رؤیتشان عاجزند، قابل شناسایی خواهند بود. علاوه بر این، میزان بازتاب پرتوهای مادون قرمز از آن‌ها، برآوردی از اندازه‌شان را نیز به دست می‌دهد. با این روش، ما اجرامی را شناسایی می‌کنیم که ممکن است در آینده به خاطر خطر بالقوه‌ای که ایجاد می‌کنند یا فرصت مطالعاتی که فراهم می‌آورند، مرکز توجه قرار گیرند. نئووایز تاکنون بیش از پانصد جرم نزدیک به زمین را شناسایی کرده که ۸۱ عدد از آن‌ها را خود کشف کرده است.

داده‌های جمع‌آوری‌شده از این روش، در کنار آنچه تلسکوپ‌های زمینی که با نور مرئی کار می‌کنند فراهم آورده‌اند، در دو سال گذشته اطلاعات زیادی از شهابسنگ‌های منظومه‌ی شمسی در اختیار ما گذاشته‌اند. نئووایز در زندگی دوم خود، میلیون‌ها عکس از آسمان تهیه کرده و بیش از ۱۹,۰۰۰ شهابسنگ و دنباله‌دار را شناسایی نموده است.

نقشه‌ی سه جرم نزدیک به زمین، که پس از سال ۲۰۱۳ کشف شده‌اند
نقشه‌ی سه جرم نزدیک به زمین، که پس از سال ۲۰۱۳ کشف شده‌اند

این نقشه‌برداری‌ها، علاوه بر شناسایی هزاران شهابسنگ و کشف تعدادی تازه از آن‌ها، حقایق جالبی نیز در مورد اجرام نزدیک به زمینی که حالا ساده‌تر از گذشته تحت پایش هستند، برملا می‌سازد که در مأموریت‌های آینده به کار خواهند آمد.

دکتر امی مینزر (Amy Mainzer)، سرپژوهشگر پروژه‌ی نئووایز از آزمایشگاه پیشرانه جت ناسا، این موضوع را طی ایمیلی که برای یونیورس تودی فرستاده، چنین شرح داده است:

نتیجه‌ی بررسی‌های نئووایز نشان می‌دهد که تقریباً یک سوم اجرام نزدیک زمین، بسیار تاریک هستند که بر بررسی‌های آینده‌ی ما تأثیر زیادی خواهد گذاشت. ما با اندازه‌گیری‌های مادون قرمز، می‌توانیم اندازه‌ی این اجرام را محاسبه کنیم که تخمینی از انرژی بالقوه و قدرت تخمینشان را به دست می‌دهند. شناسایی اجرامی که خیلی نزدیک زمین می‌شوند از روی زمین ساده‌تر می‌شود. با یافتن این قبیل اجرام، برای کاوش‌های احتمالی آینده نیز امکان‌سنجی می‌کنیم.

شهابسنگ‌های نزدیک به زمین چقدر برای ما خطرناکند

اعضای تیم نئووایز توانسته‌اند از میان ۱۹,۰۰۰ شهابسنگ مطالعه‌شده، ۴۳۹ عدد از آن‌ها را به عنوان اجرام نزدیک به زمین شناسایی کنند و هشت تای آن‌ها را در رده‌ی «خطرناک بالقوه» قرار داده‌اند. اما پیش از آن که نگران تصادم این اجرام شوید، بهتر است چند داده‌ی آماری را با هم مرور کنیم.

پانزدهم اسفند ۹۴، شهابسنگی به زمین نخواهد خورد

برای شروع، باید بدانیم که از زمانی که ناسا و سایر آژانس‌های فضایی شروع به کاوش شهابسنگ‌هایی در منظومه‌ی شمسی که مدارشان از اطراف زمین می‌گذرد کردند، چیزی در حدود ۱۴,۱۶۶ مورد را یافته‌اند. بیشتر آن‌ها (بالغ بر ۱۳,۰۰۰ عدد) پس از سال ۲۰۰۰ کشف شده‌اند و بیش از نصف این تعداد، پس از سال ۲۰۱۰ کشف شده‌اند. شاید اندازه‌ی تنها نیمی از همه‌ی این شهابسنگ‌های کشف‌شده (۷۰۷۷ عدد) به ۱۴۰ متر برسد.

شهابسنگی که در ۲۷ بهمن ۱۳۹۱ در آسمان چلیابینسک روسیه ظاهر شد
شهابسنگی که در ۲۷ بهمن ۱۳۹۱ در آسمان چلیابینسک روسیه ظاهر شد

ممکن است همین هم در نگاه نخست ترسناک به نظر برسد. اما توجه کنید که از میان این‌ها، تنها ۸۷۹ شهابسنگ به اندازه‌ی کافی بزرگ هستند که تهدیدی جدی برای زمین محسوب شوند (آن‌ها که قطری بیش از یک کیلومتر دارند).

در حالی که اجرام کوچک (آن‌ها که میانگین قطرشان در حدود چهار متر است)، تقریباً سالی یک بار به زمین برخورد می‌کنند، برخورد اجرام بالاتر از یک کیلومتر با زمین، به طور متوسط دو بار در هر یک میلیون سال اتفاق افتاده است.

البته حوادثی نظیر آنچه در چلیابینسک روسیه با یک شهابسنگ ۲۰ متری رخ داد، به ما هشدار می‌دهند که حتی اجرام کوچک نیز اگر وارد آسمان زمین شوند می‌توانند تأثیرات مخربی بر جای گذارند،‌ کما این که در همین حادثه ۱۴۹۱ مرد جراحت و ۳۳ میلیون دلار خسارت گزارش شد. به هر حال، بیشتر این جراحت‌ها در اثر انفجار در آسمان رخ داد که ناشی از عدم آمادگی قبلی بود. اگر جمعیت این شهر از ورود این مهمان ناخوانده مطالع شده بودند بیشتر این جراحت‌ها (اگر نگوییم همه‌ی آن‌ها)‌ رخ نمی‌دادند.

اطلاع دقیق از موقعیت و اندازه و مسیر آن دسته از اجرام نزدیک به زمین که «بالقوه خطرناک» تشخیص داده شده‌اند، به ما کمک می‌کند ورود آن‌ها به آسمان زمین را پیش‌بینی کنیم و از تبعات آن بکاهیم. به لطف پروژه‌ی نئووایز، اکنون هشت عدد از این بلاهای آسمانی را می‌شناسیم و تا زمانی که بتوانیم نوعی سپر دفاعی برای زمین تدارک ببینیم، با اطلاع از زمان هجومشان می‌توانیم لااقل خودمان را آماده سازیم.

کهکشان آنلاین این مطلب را از یونیورس‌تودی ترجمه کرده است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *