ایستگاه فضایی بین‌المللی را بشناسیم

ایستگاه فضایی بین‌المللی (ISS) پیشرفته‌ترین و پیچیده‌ترین پروژه‌ی علمی و مهندسی تاریخ بشر است و بزرگ‌ترین سازه‌ایست که انسان‌ها را در فضا سکنی داده. این ماهواره‌ی بزرگ،‌ آزمایشگاهی برای فن‌آوری‌های نوین و بستری برای رصدهای ستاره‌شناسی و تحقیقات محیطی و زمین‌شناختی است. از آنجا که ایستگاه فضایی بین‌المللی به صورت دائمی مشغول به کار است، سکوی پرتاب مناسبی برای کاوش‌های دورتر فضا ایجاد کرده است.

ایستگاه فضایی بین‌المللی در برابر زمین
ایستگاه فضایی بین‌المللی در برابر زمین

ایستگاه به طور متوسط در ارتفاع چهارصد کیلومتری از سطح آب‌های زمین قرار دارد و هر نود دقیقه یک بار، با سرعتی در حدود ۲۸ هزار کیلومتر در ساعت به دور سیاره‌ی ما می‌چرخد. این ایستگاه در هر روز مسافتی به اندازه‌ی رفت و برگشت به کره‌ی ماه را طی می‌کند. این ایستگاه از نظر میزان روشنایی با سیاره‌ی ناهید رقابت می‌کند و در آسمان شب، همچون ستاره‌ای درخشان حرکت می‌کند. اگر بدانیم چه زمانی به کجای آسمان نگاه کنیم، می‌توانیم آن را با چشمان غیر مسلح نیز ببینیم. اگر هم ندانیم، می‌توانیم با استفاده از سایت دیده‌بان ایستگاه، به صورت زنده از مکان آن در هر لحظه مطلع شویم.

پنج سازمان فضایی، به نمایندگی از پانزده کشور، با صرف هزینه‌ی صد میلیارد دلار ایستگاه فضایی بین‌المللی را ساخته و آن را اداره می‌کنند. این پنج سازمان عبارتند از ناسا، سازمان فضایی روسیه (روسکوسموس)، سازمان فضایی اروپا، اسزمان فضایی کانادا، و سازمان اکتشافات هوافضای ژاپن.

ساختار ایستگاه فضایی بین‌المللی

ایستگاه فضایی بین‌المللی را تکه‌تکه به فضا بردند و در مدار مونتاژ کردند. این ایستگاه از ماژول‌های مختلف و نقاط اتصال تشکیل شده و در کنار تراس‌های خارجی که سازه را نگاه می‌دارند و صفحات خورشیدی که انرژی را تأمین می‌کنند، بخش‌هایی را به آسایشگاه‌ها و آزمایشگاه‌ها اختصاص داده است.

اولین ماژول، که زاریا نام دارد و متعلق به روسیه است، در سال ۱۹۹۸ (۱۳۷۷ جلالی) در مدار قرار گرفت و از دوم نوامبر سال ۲۰۰۰ (۱۲ آبان ۱۳۷۹) ایستگاه همیشه ساکنینی داشته است.

زاریا (وسط)، یونیتی (بالا) و زیوزدا (پایین) هسته‌های قابل سکونت ایستگاه فضایی هستند
زاریا (وسط)، یونیتی (بالا) و زیوزدا (پایین) هسته‌های قابل سکونت ایستگاه فضایی هستند

ایستگاه بین‌المللی از سال ۲۰۱۵ دستخوش تغییراتی شد تا جایی را برای مسافران فضاپیماهای تجاری باز کند و اگر همه‌چیز مطابق برنامه پیش رود، این آرزو از سال ۲۰۱۷ محقق خواهد شد. برای رسیدن به این منظور، دو بارانداز بین‌المللی و یک ماژول قابل باد شدن به آن افزوده خواهد شد.

برنامه‌های جاری برای ایستگاه بین‌المللی فضایی آن است که تا سال ۲۰۲۰ پابرجا بماند. ناسا خواستار تمدید این مدت تا سال ۲۰۲۴ است، اما این خواسته‌ی ناسا تحت تأثیر اختلافات ارتش روسیه در وقایع اوکراین قرار گرفته و تاکنون میان اعضا اتفاق نظر به وجود نیامده است.

ایستگاه فضایی، به همراه صفحات خورشیدی بزرگش، تقریباً به اندازه‌ی یک زمین فوتبال است و بدون احتساب سفینه‌هایی که روی آن فرود آمده‌اند، ۳۹۱ تن وزن دارد. اکنون محل‌های سکونت این مجتع بیش از یک خانه‌ی پنج اتاقه‌ی معمولی است، دو سرویس بهداشتی، یک اتاق ورزش، و یک پنجره‌ی ۳۶۰ درجه برای تماشای بیرون دارد. ستاره‌شناسان مکان‌های سکونت ایستگاه فضایی را با کابین یک جمبو جت ۷۴۷ قابل قیاس می‌دانند.

اندازه‌ی ایستگاه فضایی بین‌المللی تقریباً به اندازه اندازه یک زمین فوتبال است
اندازه‌ی ایستگاه فضایی بین‌المللی تقریباً به اندازه اندازه یک زمین فوتبال است

ساکنین ایستگاه

معمولاً یک هیئت شش نفره به مدت چهار تا شش ماه در ایستگاه فضایی بین‌المللی می‌مانند. اولین تیم ایستگاه سه نفره بودند و بعد از فاجعه‌ی شاتل کلمبیا (که در آن هفت فضانورد جان باختند ـ م.)، به دو نفر کاهش یافتند، اما از سال ۲۰۰۹، با راه‌اندازی ماژول‌ها و آزمایشگاه‌ها و امکانات جدید، ظرفیت کامل شش نفره مورد استفاده قرار گرفت.

در سال‌های اخیر، تکنولوژی‌های نوظهوری همچون فن‌آوری چاپ سه‌بعدی، تصویربرداری خودکار از زمین و ارتباطات لیزری نیز به ایستگاه اضافه شده و بعضی از اینها توسط ساکنین ایستگاه و برخی دیگر از روی زمین کنترل می‌شوند. علاوه بر این‌ها، ده‌ها پژوهش دیگر نیز در زمینه‌ی سلامت فضانوردان ساکن ایستگاه‌های فضایی در دست انجام هستند.

ساکنین ایستگاه فضایی، فقط به فعالیت علمی خود نمی‌پردازند، بلکه تعمیر و نگهداری ایستگاه را نیز بر عهده دارند. برای این کار، گاهی مجبورند به راهپیمایی‌های فضایی در اطراف ایستگاه نیز بروند. بعضی وقت‌ها نیز تعمیراتی اضطراری پیش می‌آید.

اگر در حالت اضطرار نیاز به تخلیه‌ی کامل ایستگاه فضایی وجود داشته باشد، فضانوردان از دو سفینه‌ی سایوز متصل به ایستگاه برای عزیمت به زمین استفاده می‌کنند. پیش از بازنشسته شدن شاتل فضایی ناسا در سال ۲۰۱۱ نیز بیشتر عملیات جابجایی فضانوردان توسط مأموریت‌های شاتل انجام می‌شد. ناسا برنامه دارد تا از سال ۲۰۱۷، بیشتر پروازهای سایوز را با پروازهای فضاپیمای اژدها، متعلق به شرکت خصوصی SpaceX و سی‌اس‌تی۱۰۰ بویینگ جایگزین نماید.

خدمه‌ی ایستگاه فضایی بین‌المللی از پشتیبانی مراکز کنترل مأموریت در هوستون و مسکو، و یک مرکز کنترل ترابری در هانتزویل بهره‌مند هستند. سایر مراکز بین‌المللی کنترل مأموریت‌های فضایی نیز از ژاپن و کانادا و اروپا مراقب ایستگاه هستند.

نخستین مسافرین یک ساله‌ی ایستگاه فضایی بین‌المللی در سال ۲۰۱۶ مأموریت خود را آغاز کردند و اسکات کلی از ناسا، به همراه میخائیل کورنیکوف از روسموسوس این افتخار را به نام خود ثبت کرده‌اند. سازمان‌های فضایی علاقه‌ی خود را برای اجرای مأموریت‌های یک ساله‌ی بیشتری نشان داده‌اند، اما تا تاریخ نگارش این مطلب، غیر از ابراز علاقه کار دیگری انجام نداده‌اند.

با اسکات کلی، فضانورد رکورددار ناسا آشنا شوید
اسکالت کلی فضانورد ناسا (چپ) و میخائیل کورنی‌ینکو فضانورد روسی
اسکالت کلی فضانورد ناسا (چپ) و میخائیل کورنی‌ینکو فضانورد روس

حدود اندازه‌ها

طول هر ماژول: ۵۱ متر

طول تراس دیده‌بانی: ۱۰۹ متر

طول صفحات خورشیدی: ۷۳ متر

جرم تقریبی کل ایستگاه: ۴۱۹,۴۵۵ کیلوگرم

حجم فضای قابل سکونت: ۳۸۸ متر مکعب

حجم فضای تحت فشار: ۹۱۶ متر مکعب

تأمین برق: ۸۴ کیلووا، از طریق هشت صفحه‌ی خورشیدی

حجم نرم‌افزار: در حدود ۲/۳ میلیون خط کد

بخش‌های اصلی ایستگاه فضایی بین‌المللی
بخش‌های اصلی ایستگاه فضایی بین‌المللی

جالب است بدانیم که مجموع سیم‌های مربوط به سیستم تأمین برق ایستگاه فضایی، به ۱۲/۸ کیلومتر می‌رسد.

فقط در بخش آمریکایی ایستگاه فضایی، حدود ۱/۵ میلیون کد نرم‌افزارهای پروازی روی ۴۴ کامپیوتر، پردازش چهارصد هزار سیگنال مختلف (نظیر اندازه‌گیری فشار و دما و موقعیت شیرآلات و غیره) را از طریق صد شبکه‌ی اطلاعاتی کنترل می‌کنند.

کامپیوترهای اصلی بخش آمریکایی، هارددیسک‌های ۱/۵ گیگابایتی دارند و این در حالی است که بیشتر کامپیوترهای شخصی معمولی، از هارددیسک‌هایی با حداقل ظرفیت ۵۰۰ گیگابایت برخوردار هستند.

کهکشان آنلاین، برای نگارش این مطلب از سایت‌های اسپیس و ناسا بهره جسته است.

2 دیدگاه

    1. اتفاقاً در تدارک تهیه‌ی مطالبی نظیر این هستیم، اما برای این کار باید آنچه را در منابع می‌یابیم، با آسمان ایران مطابقت دهیم و از این رو برنامه‌ریزی مناسبی را طلب می‌کند، اما بالأخره انجامش خواهیم داد. از توجه شما سپاسگزاریم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *