«اچ‌دی ۲۰۷۸۲ بی» به ستاره‌شناسان چشمک می‌زند

گروهی از ستاره‌شناسان دانشگاه سن فرانسیسکو، به سرپرستی استفان کین، سیاره‌ی فراخورشیدی‌ای را یافته‌اند که در نامتقارن‌ترین مداری که تاکنون شناخته شده، به دور ستاره‌اش می‌چرخد. ستاره‌ی مرکز این مدار، که با نام «اچ‌دی ۲۰۷۸۲» شناخته می‌شود، در صورت فلکی فورناکس قرار گرفته و ۱۱۷ سال نوری با زمین فاصله دارد.

کین و همراهانش، همچنین نشان‌هایی از نوری سوسوزن از این سیاره که «اچ‌دی ۲۰۷۸۲ بی» نام گرفته، را دیده‌اند که در واقع بازتابی از نور ستاره‌ای است که به دور آن می‌گردد و شدت آن، به دلیل نامتقارن بودن مدار حرکتی، با نزدیک شدن سیاره به ستاره‌اش بالاتر می‌رود. این کشف تازه در ژورنال آستروفیزیکال منتشر شده است.

عبارت «نامتقارن» در اصطلاح ستاره‌شناسی مفهوم روزمره‌ی ما را ندارد و مدار نامتقارن، به مداری گفته می‌شود که به صورت بیضی‌شکل به دور مرکزش کشیده شده باشد. در حالی که مدار سیاره‌های منظومه‌ی شمسی ما تا حدود زیادی دایره‌ای شکل هستند، ستاره‌شناسان بسیاری از سیاره‌های فراخورشیدی را کشف کرده‌اند که مدارهایی به‌شدت نامتقارن و بیضوی دارند.

مقایسه‌ی مدار اچ‌دی ۲۰۷۸۲ بی، با مدار سیاره‌های درونی منظومه شمسی
مقایسه‌ی مدار اچ‌دی ۲۰۷۸۲ بی، با مدار سیاره‌های درونی منظومه شمسی

نامتقارن‌ترین مداری که تاکنون شناخته شده، با شاخص ۰/۹۶، مداری است که سیاره‌ی «اچ‌دی ۲۰۷۸۲ بی» روی آن به دور ستاره‌اش می‌گردد. این بدان معناست که این سیاره، در یک بیضی تقریباً مسطح مسیری طولانی را از راهی دور طی می‌کند و سپس ناگهان به ستاره‌اش بسیار نزدیک می‌شود و مثل پیکان یک تیرکمان دوباره از آن فاصله می‌گیرد.

از آنجا که مداری با این مشخصات در منظومه‌ی شمسی وجود ندارد،‌ کشف موقعیت جالب و عجیب «اچ‌دی ۲۰۷۸۲ بی»، فرصت مطالعاتی بی‌نظیری را در اختیار دانشمندان قرار می‌دهد تا جو چنین سیاره‌هایی را مورد مطالعه قرار دهند. ستاره‌شناسان امیدوارند با بررسی نور بازتابیده از این سیاره، ساختار و ترکیب جو سیاره‌ای که ناگهان این‌قدر به ستاره‌اش نزدیک می‌شود و سپس مدت‌ها از آن دور است را دریابند.

سیاره‌ی «اچ‌دی ۲۰۷۸۲ بی»، در دورترین نقطه از مدار خود، به میزان ۲/۵ برابر فاصله‌ی زمین تا خورشید، از ستاره‌اش فاصله می‌گیرد و وقتی به حضیض خود می‌رسد، تنها شش صدم فاصله‌ی زمین تا خورشید، یعنی بسیار نزدیک‌تر از فاصله‌ی عطارد تا خورشید، با ستاره‌اش فاصله دارد. استفان کین، استادیار فیزیک و ستاره‌شناسی در این باره می‌گوید:

«اچ‌دی ۲۰۷۸۲ بی»، جرمی به اندازه‌ی سیاره‌ی مشتری دارد و با این حال، مثل یک دنباله‌دار کوچک به دور ستاره‌اش می‌چرخد.

سیاره‌ی «اچ‌دی ۲۰۷۸۲ بی» قبلاً نیز رؤیت شده بود و دانشمندان می‌دانستند که مداری نامتقارن دارد. آنچه کین و همکارانش انجام دادند، اثبات این مدعا و محاسبه‌ی میزان دقیق عدم تقارن مدار این سیاره بود. کشف آن‌ها در جریان پروژه‌ی TERMS که به بررسی و مطالعه‌ی سیاره‌های فراخورشیدی هنگام عبور از برابر ستاره‌شان می‌پردازد، انجام گرفت. آن‌ها به دنبال داده‌های استخراج‌شده از این مطالعه، یک تلسکوپ ماهواره‌ای را نیز به کار گرفتند تا تغییرات روشنایی این سیاره را نیز رصد کنند و به این نتیجه رسیدند که نور بازتابیده‌شده، تاریک و روشن می‌شود.

استفان کین در این باره می‌گوید:

نور بازتاب‌یافته به محققان می‌گوید که سیاره‌ای مثل اچ‌دی ۲۰۷۸۲ بی، که بیشتر زمان خود را در مکانی بسیار دور از ستاره‌اش به سر می‌برد و بعد چنان نزدیک می‌شود که همه‌چیز به سرعت تبخیر می‌شود، چگونه جوی دارد.

اتمسفر هر سیاره، یکی از عوامل تأثیرگذار در مقدار بازتاب نور از سیاره‌ها و میزان روشنایی آن‌ها در آسمان است. سیاره‌هایی که در میان لایه‌های ابر یا قطعات یخ قرار دارند، همچون ناهید و مشتری، بازتاب بالایی دارند. ولی اگر سیاره‌ای مثل مشتری زیاد به خورشید نزدیک شود، گرما ذرات یخ معلق در ابرهای آن را ذوب می‌کند.

با مشتری، بزرگ‌ترین یار خورشید، آشنا شوید

استفان کین موضوع را چنین توضیح می‌دهد:

در برخی از سیاره‌های فراخورشیدی هم‌اندازه‌ی مشتری، که فاصله‌ی کمتری تا ستاره‌شان دارند و در مداری دایره‌ای شکل به دور آن می‌چرخند، ذرات منعکس‌کننده‌ی نور مجال حضور نیافته‌اند و سیاره تاریک به نظر می‌رسد. ولی در اچ‌دی ۲۰۷۸۲ بی، زمان نزدیکی سیاره به ستاره آن‌قدر کوتاه است که مقداری از یخ‌ها باقی می‌مانند و بدین ترتیب، سیاره درخشان باقی می‌ماند.

تصویرسازی هنری از سیاره‌ای که دارای نامتقارن‌ترین مدار شناخته‌شده در جهان است
تصویرسازی هنری از سیاره‌ای که دارای نامتقارن‌ترین مدار شناخته‌شده در جهان است

ستاره‌شناسان برای شناسایی دقیق ترکیبات جو اچ‌دی ۲۰۷۸۲ بی راه درازی در پیش دارند، اما کشف تازه نشان می‌دهد که ممکن است جوی همچون مشتری، با لایه‌ای از ابرهای یخی در آنجا وجود داشته باشد. به گفته‌ی استفان کین:

سیاره‌های فراخورشیدی همچون اچ‌دی ۲۰۷۸۲ بی، منشأ سؤالات فراوانی برای ستاره‌شناسان هستند. وقتی سیاره‌ای مانند این را در مداری نامتقارن می‌بینیم، توضیح آن که چرا این طور شده بسیار دشوار است. مثل این است که به صحنه‌ی جنایتی نگاه کنید و در حالی که می‌دانید چه اتفاقی افتاده، بخواهید دلیل آن را از روی خون‌های پاشیده شده بر دیوار حدس بزنید.

با این حال تعداد متهم‌هایی که دانشمندان در مورد سیاره‌ی «اچ‌دی ۲۰۷۸۲ بی»، به آن‌ها مشکوکند چندان زیاد نیستند. ممکن است در اصل بیش از یک سیاره در این سیستم وجود داشته باشد که تأثیرات گرانشی آن مدار را ناپایدار ساخته باشد. یک تصادم یا نزدیکی بیش از اندازه می‌تواند آن سیاره‌ی دیگر را بیرون انداخته باشد و «اچ‌دی ۲۰۷۸۲ بی» را در مداری نامتقارن تنها گذارده باشد. از سوی دیگر، از آنجا که این سیاره به منظومه‌ای دوستاره‌ای تعلق دارد، شاید بتوان ستاره‌ی دوم را در نامتقارن بودن مدار متهم کرد.

استفان کین، در زمره‌ی اعضای علمی دو ماهواره‌های تحقیقاتی آینده‌ی ناسا و سازمان فضایی اروپا در پژوهش‌های فراخورشیدی است که قرار است در سال ۲۰۱۸ عملیاتی شوند و سیاره‌ی «اچ‌دی ۲۰۷۸۲ بی» نیز بی‌گمان در مرکز توجه رصدهای این دو ماهواره قرار خواهد گرفت.

کهکشان آنلاین این مطلب را از آسترونومی‌ناو ترجمه کرده است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *