مریخ: سیاره سرخ

مریخ یا بهرام، همسایه‌ی زمین و آخرین سیاره‌ی بخش درونی منظومه‌ی شمسی است و بعد از عطارد، کوچک‌ترین سیاره به شمار می‌آید.

سایه‌ی سنگین مریخ بر سر فوبوس
سایه‌ی سنگین مریخ بر سر فوبوس

نام‌شناسی مریخ

کلمه‌ی Mars، از نام خدای جنگ در روم باستان گرفته شده است. این خدا در یونان باستان Ares نام داشته و یونانیان قدیم نیز این سیاره را با همین نام Ares می‌شناسند. مریخ از دوران باستان شناخته شده بوده و با همین نام‌ها به آن اشاره می‌شد، هرچند آن آن را ستاره‌ی متحرکی در آسمان پنجم می‌دانستند. حتی کلمه‌ی «مریخ» نیز که در اصل نام عربی این سیاره است، از همین واژه‌ی Mars گرفته شده است.

جالب است بدانیم که نام ماه مارس (March) میلادی نیز از همین کلمه مشتق شده است. (منبع)

مدار مریخ

مدار مریخ به شکل قابل توجهی بیضوی است. این مدار طولانی‌تر از مدار زمین است و مریخ نیز آهسته‌تر از زمین در آن حرکت می‌کند. ۶۸۷ روز زمینی (کمی کمتر از دو سال زمینی) طول می‌کشد تا مریخ این مدار بیضی‌شکل را با سرعت ۲۴ کیلومتر بر ثانیه طی کند و یک سال خود را رقم بزند. اگر مریخ در مدار زمین قرار داشت و با همین سرعت حرکت می‌کرد، ظرف ۴۵۶ روز به دور خورشید می‌چرخید.

مدار مریخ در مقایسه با مدار زمین
مدار مریخ در مقایسه با مدار زمین

حرکت وضعی مریخ و اندازه‌ی این سیاره نسبت منظمی با زمین دارند، به گونه‌ای که یک شبانه‌روز مریخ، تنها ۳۷ دقیقه طولانی‌تر از یک شبانه‌روز زمین است.

آب و هوای مریخ

در میان همه‌ی سیاره‌های منظومه شمسی، این تنها مریخ است که به خاطر کج بودن مشابه محور چرخش، فصل‌هایی مشابه زمین دارد. اگرچه به خاطر سرعت حرکت و طولانی‌تر بودن مدار، هر کدام از فصل‌های مریخ دو برابر فصل‌های زمین طول می‌کشند.

به دلیل بیضی بودن مدار حرکت مریخ، دمای هوای این سیاره بسیار متغیر است. در حالی که متوسط دمای سیاره نزدیک به ۵۵- درجه‌ی سانتی‌گراد است، حداقل و حداکثر دما در محدوده‌ای بین ۱۳۳- درجه در زمستان و ۲۷ درجه در تابستان در نوسان است. اختلاف دمای شمال و جنوب مریخ در یک روز مشابه تابستانی، به سی درجه‌ی سانتی‌گراد می‌رسد.

گاز غالب موجود در هوای مریخ، دی اکسید کربن است که ٪۹۵ جو این سیاره را تشکیل می‌دهد. پنج درصد باقی‌مانده به نیتروژن و آرگون اختصاص دارد و کمتر از نیم درصد آن را اکسیژن و آب پر کرده‌اند. جو مریخ بسیار رقیق است و مانع خوبی در برابر تابش‌های مرگبار کیهانی نیست.

ماه‌های مریخ

مریخ، دو ماه نسبتاً کوچک به نام‌های فوبوس و دیموس دارد که در مدارهایی نزدیک به مریخ به دور آن می‌چرخند.

ماه‌های مریخ
ماه‌های مریخ

یک بار گردش کامل دیموس به دور مریخ، حدود سی ساعت به طول می‌انجامد، در حالی که فوبوس هر هفت ساعت یک بار می‌چرخد و بدین ترتیب ساکنین مریخ در طول شبانه‌روز سه بار طلوع و غروب این ماه را مشاهده می‌کنند.

مدار فوبوس آنچنان به مریخ نزدیک است که نمی‌تواند توازن فاصله‌ی خود را حفظ کند و هر سال کمی نزدیک‌تر می‌شود و پیش‌بینی می‌شود ظرف پنجاه میلیون سال آینده، یا روی سطح مریخ سقوط کند و یا متلاشی شده و قطعات آن به گردش خود دور مریخ ادامه دهند.

دانشمندان با نگاهی به شکل ناهمگون آن‌ها حدس می‌زنند که سیارک‌هایی بوده باشند که در دام میدان جاذبه‌ی مریخ گرفتار آمده‌اند. اما این فرضیه اثبات نشده و منشأ به وجود آمدن ماه‌های مریخ همچنان نامشخص است.

شکل نامتقارن ماه‌های مریخ
شکل نامتقارن ماه‌های مریخ

ماه‌های مریخ می‌توانند بستری مناسب برای کاوش‌های آینده باشند و دانشمندان آن‌ها را همچون ایستگاه‌های فضایی بالقوه‌ی برای پژوهش‌های آتی در نظر دارند.

کاوش‌های روی مریخ

مارینر ۴ در سال ۱۹۶۵ (۱۳۴۳ جلالی) اولین فضاپیمایی بود که از نزدیکی مریخ گذشت و عکس‌هایی از سطح حفره‌دار آن انداختند. فضاپیماهای زیاد دیگری نیز مأموریت‌هایی در مریخ داشتند.

نقشه‌بردار سراسر مریخ (Mars Global Surveyor) از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۶ (۱۳۷۵ تا ۱۳۸۴ جلالی) بیش از بیست هزار بار به دور مریخ چرخید و توانست نقشه‌هایی بسیار دقیق از این سیاره تهیه کند. این نقشه‌ها در سایت گوگل مارس در دسترس همگان هستند.

شکل حرکت ماه‌ها و مدارگردهای مریخ
شکل حرکت ماه‌ها و مدارگردهای مریخ

مشهورترین پژوهشی که روی مریخ انجام شد، پروژه‌ی روبات مریخ‌نورد کنجکاوی بود که در سال ۲۰۱۲ (۱۳۹۰ جلالی) روی سطح سیاره‌ی سرخ فرود آمد و تا به حال مشغول پیمایش و عکاسی و نمونه‌برداری از سطح این همسایه‌ی قرمزرنگ ماست.

مریخ‌نورد کنجکاوی چگونه از خود عکس می‌گیرد

در کنار پژوهش‌هایی که انجام شده یا در دست انجام است، ناسا در حال برنامه‌ریزی و تدارک ملزومات برای فرستادن انسان به مریخ نیز هست. اگر همه‌چیز به‌خوبی پیش رود، این کار در سال ۲۰۳۱ به انجام خواهد رسید و تا آن زمان، روبات‌های بیشتری می‌بایست با ورود به مریخ پناهگاه‌ها و اقامت‌گاه‌های لازم را بسازند. انسان‌ها نیز باید در مکان‌های دیگری از جمله کره‌ی ماه زندگی مداوم بر سیاره‌ای دیگر را تجربه کنند و آنچه لازم است را پیش از سفر بی‌بازگشت اصلی، بیاموزند.

با چهار بانوی عازم مریخ آشنا شوید

اگر روی مریخ زندگی می‌کردیم

سیاره‌ی مریخ به صورت کنونی جای زندگی انسان نیست. همان‌طور که گفتیم از آب و هوا خبری نیست و جو آن مانع تابش‌های مرگبار کیهانی نمی‌شود. اما در میان دیگر سیاره‌ها و اجرام منظومه‌ی شمسی، مریخ شاید قابل زندگی ترین جای ممکن بعد از زمین باشد و ناسا نیز پروژه‌های بلندپروازانه‌ای برای اسکان فضانوردان در مریخ را به پیش می‌برد.

اگر روی مریخ زندگی می‌کردیم، احتمالاً در شمردن روزها و شب‌ها اختلاف زیادی با اقوام و دوستان زمینی خود احساس نمی‌کردیم. هرچه باشد، شبانه‌روز در مریخ تنها ۳۷ دقیقه طولانی‌تر از زمین است که می‌توان از آن چشم پوشید.

آسمان شب مریخ، با آنچه روی زمین می‌بنیم تفاوت جالبی دارد. مریخ دو ماه دارد که یکی از آن‌ها در هر شبانه‌روز سه بار طلوع و غروب می‌کند.

یک آدم متوسط ۷۵ کیلویی، اگر روی مریخ بایستد، احساسی شبیه یک آدم ۲۸/۵ کیلویی خواهد داشت. (یادمان نرود که در واقع جرم ما، با یکای کیلوگرم، همه‌جای کهکشان یکنواخت است و وزن ما با یکای نیوتن است که تغییر می‌کند.)

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *