صورتک مریخی ـ بازخوانی پرونده‌ی یک سوءتفاهم جهانی

نزدیک به چهل سال پیش، در جولای ۱۹۷۶ (مرداد ماه ۱۳۵۵)  اتفاق جالبی در ارتباط با مریخ روی داد.

مریخ: سیاره سرخ

فضاپیمای وایکینگ ۱، متعلق به ناسا، در حالی که به دور این سیاره می‌گشت و در جست‌وجوی مکانی ایده‌آل برای فرود خواهرش، وایکینگ ۲، عکس‌هایی را از سطح مریخ می‌گرفت، به طور تصادفی از عارضه‌ای روی سطح سیاره‌ی سرخ تصویربرداری کرد که برای نزدیک به دو دهه جنجال به پا ساخت.

در این عکس، چیزی شبیه به سر یک انسان غول‌آسا به چشم می‌خورد که بر پهنه‌ای به وسعت بیش از سه کیلومتر آرمیده بود و مستقیماً به دوربین‌های وایکینگ ۱ خیره شده بود.

عکس وایکینگ ۱ از آنچه صورتک مریخی لقب گرفت
عکس وایکینگ ۱ از آنچه صورتک مریخی لقب گرفت

طبعاً دانشمندان مستقر در آزمایشگاه پیشرانه‌ی جت ناسا نیز برای لحظاتی با دیدن این تصویر هیجان‌زده شده‌اند و تعجب کرده‌اند، اما بی‌گمان شگفت‌زدگی آن‌ها دیری نپاییده است. دانشمندان به سرعت متوجه شدند که آنچه می‌بینند تنها یک برآمدگی دیگر از مجموعه ارتفاعات معمول در آن ناحیه‌ی مریخ است که سیدونیا (Cydonia) نام دارد و ترکیب و نور و سایه و اندکی خطای چشم، از آن چهره‌ای شبیه فرعون‌های مصری ساخته است.

چند روز بعد، ناسا عکس را در معرض دید همگان گذاشت و البته در توضیح آن نوشت:

یک آرایش صخره‌ای عظیم… که به سر یک انسان شباهت دارد…  و به خاطر ترکیب سایه‌ها توهم چشم و بینی و دهان را در ذهن ایجاد می‌کند.

نویسندگان ناسا بر این باور بودند که انتشار این عکس توجه همگان را به مریخ جلب خواهد کرد و البته همین طور هم شد؛ اما نه آن طور که آن‌ها انتظارش را داشتند.

«صورت مریخی» از آن زمان مرکز توجه واقع شد و به فیلم‌های هالیوود و کتاب‌ها و مجلات و برنامه‌های رادیویی نیز کشیده شد. برخی مردم وجود آن چهره را به عنوان گواهی جدی بر وجود حیات در مریخ پنداشتند و گمان بردند که ناسا با به میان کشیدن مسائلی همچون خطای چشم، قصد پنهان کردن واقعیت و فریب اذهان عمومی را دارد. در همین حین مدافعان بودجه‌ی ناسا آرزو می‌کردند که کاش وجود نوعی تمدن باستانی در مریخ به اثبات می‌رسید.

تکمیل ساختگی تپه‌های موسوم به صورتک مریخی
تکمیل ساختگی تپه‌های موسوم به صورتک مریخی

اگرچه تعداد انگشت‌شماری از دانشمندان بر این باور بودند که آنچه دیده شده ساخته‌ی دست موجودات هوشمند فضایی است، ناسا عکس‌برداری از ناحیه‌ی سیدونیای مریخ را در اولویت برنامه‌های خود قرار داد تا به این ماجرا خاتمه دهد.

با این حال، پس از خاتمه‌ی مأموریت وایکینگ، امکان انجام این کار وجود نداشت و انجام این مهم به نقشه‌بردار جهانی مریخ (MGS) واگذار شد که هجده سال بعد از این غوغا، در سپتامبر ۱۹۹۷ (۱۳۷۶ خورشیدی)،  به مدار سیاره‌ی سرخ رسید و توانست عکس دیگری از همان موقعیت تهیه نماید.

جیم گاروین، سرپرست دانشمندان برنامه‌ی کاوش مریخ ناسا، در این باره گفت:

ما احساس کردیم که این موضوع برای مالیات‌دهندگان اهمیت زیادی دارد و ترتیبی دادیم که در اولین فرصت، عکس خوبی از این صورتک بگیریم.

به این ترتیب، در روز پنجم آوریل ۱۹۹۸ (۱۶ فروردین ۱۳۷۷) نقشه‌بردار جهانی مریخ بر فراز سیدونیا قرار گرفت و مایکل مالین به وسیله‌ی دوربین مدارگرد مریخ (MOC) عکسی از آن ناحیه گرفت که ده برابر واضح‌تر از عکس‌های اصلی تهیه‌شده توسط وایکینگ بود و یک تپه‌ی معمولی فاقد هرگونه آثار دستبرد مصنوعی آدم‌های فضایی را به نمایش گذاشت.

اما ماجرا به همین جا ختم نشد و خیلی‌ها قانع نشدند. صورتک مریخ در مدار ۴۱ درجه‌ی شمالی مریخ قرار داشت و در آوریل ۱۹۹۸ زمستان را از سر می‌گذراند و دوربین‌های نقشه‌بردار جهانی مریخ می‌بایست از میان لایه‌های ابر نفوذ می‌کردند و عکس می‌گرفتند و بدبین‌هایی پیدا شدند که عنوان کردند شاید ابر موجود آثار موجودات فضایی را پنهان کرده باشد.

راهبران این مأموریت دوباره دست به کار شدند تا نگاه دقیق‌تری بیاندازند. گاروین در این باره می‌گوید:

سیدونیا هدف سهل‌الوصولی نبود. در واقع کار بسیار سختی بود. نقشه‌بردار جهانی مریخ طوری طراحی شده بود که مانند اسکنر یک دستگاه فکس یکراست به پایین نگاه کند و عکسی به پهنای ۲/۵ کیلومتر بگیرد و زیاد پیش نمی‌آمد که درست از بالای سیدونیا عبور کند.

با تمام این مشکلات، در روز هشتم آوریل ۲۰۰۱ (۱۹ فروردین ۱۳۸۰) در یک روز تابستانی بدون ابر در سیدونیا، نقشه‌بردار جهانی مریخ در موقعیت قرار گرفت. به گفته‌ی گاروین:

مجبور شدیم فضاپیما را ۲۵ درجه منحرف کنیم تا به اندازه‌ی کافی به سیدونیا نزدیک شود و عکس دوم را بگیرد. مالین و همکارانش عکس فوق‌العاده‌ای را با بالاترین توان دوربین‌های موجود تهیه کردند.

هر پیکسل از عکس سال ۲۰۰۱، ۱/۵۶ متر را در بر می‌گرفت و این در مقایسه با ۴۳ متر در هر پیکسل عکس وایکینگ در سال ۱۹۷۶ پیشرفت قابل ملاحظه‌ای به شمار می‌رفت.

عکس‌های واقعی صورتک مریخی
عکس‌های واقعی صورتک مریخی

ناحیه‌ی سیدونیا پر از تپه‌هایی معمولی بود که هیچ کدام مثل آن صورتک توجه کسی را به خود جلب نکرد. گاروین و گروهش همه‌ی آن تپه‌ها را به‌دقت بررسی کردند و از ارتفاع‌سنج نقشه‌بردار جهانی به نام MOLA نیز در این راه بهره جستند. این حس‌گر می‌توانست ارتفاعاتی در حد بیست تا سی سانتی‌متر را نیز به‌خوبی تشخیص دهد و اندازه بگیرد. آن‌ها صدها اندازه‌گیری مختلف را در این ناخیه انجام دادند تا مطمئن شوند عارضه‌ی مشهور به صورتک، نه از نظر ارتفاع و نه حجم و نه تناسب ابعاد و نه هیچ چیز دیگری، تفاوتی با دیگر تپه‌ها ندارد.

داده‌های ارتفاع‌سنج لیزری توانست نقشه‌ای سه‌بعدی از تپه‌های صورتک‌وار تهیه کند و نمای آن را از هر زاویه و در هر نور و سایه‌ای به نمایش بگذارد و جای شک و شبهه‌ای باقی نگذاشت که آنجا نه چشمی در کار است و نه دهانی و نه دماغی.

تصویر سه‌بعدی آنچه به صورتک مریخی مشهور شده بود
تصویر سه‌بعدی آنچه به صورتک مریخی مشهور شده بود
کهکشان آنلاین این مطلب را با تصرف و تخلیص از سایت ناسا ترجمه کرده است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *