نام‌های ایرانی روی عطارد

عُطارد، کوچک‌ترین سیاره‌ی منظومه‌ی شمسی و نزدیک‌ترین ایشان به خورشید است. کلمه‌ی «عطارد»، نام عربی این سیاره است و در زبان فارسی، نام «تیر» برای آن برگزیده شده است.

هرچند به دلیل فراگیر نبودن این نام فارسی، در کهکشان آنلاین، به تبع بسیاری محافل علمی و رسانه‌ای فارسی‌زبان دیگر همچنان از نام عربی استفاده می‌شود که محل انتقاداتی نیز بوده است. با این حال، جالب است بدانیم کلمه‌ی «تیر»، نام رسمی یکی از دشت‌های این سیاره است.

دشت «تیر» در سیاره‌ی تیر (عطارد)
دشت «تیر» در سیاره‌ی تیر (عطارد)

انتخاب کلمه‌ی «تیر» برای این دشت تصادفی نبوده و از روی نام فارسی سیاره برگزیده شده است.

عکس بالا، توسط کاوش‌گر مارینر ۱۰ تهیه شده و فضایی به پهنای تقریباً ۱۳۰ کیلومتر را در بر می‌گیرد و احتمالاً گدازه‌های آتشفشانی منجمدشده را نمایش می‌دهد.

عطارد؛ نزدیک‌ترین یار خورشید

«تیر» تنها نام فارسی نیست که رسماً بر بخشی از این سیاره قرار داده شده، بلکه بسیاری از دهانه‌های برخوردی سیاره، یعنی دهانه‌هایی که بر اثر برخورد جرمی خارجی ایجاد شده‌اند، به یاد مشاهیر بزرگ جهان نام‌گذاری شده‌اند و نام‌های ایرانی نیز در این میان کم نیستند.

سعدی شیرازی

سعدی شیرازی با نامِ کاملِ ابومحمّد مُشرف‌الدین مُصلح بن عبدالله بن مشرّف سعدی شیرازی، از نام‌آورترین شاعران و نویسندگان فارسی‌زبان است که در زمان حیاتش شهرتی جهانی داشت و استاد سخن در زبان فارسی شناخته می‌شود. سعدی در سال ۵۸۵ قمری در شیراز متولد شد و حدود ۶۹۱ قمری، پس از مسافرت‌ها و جهانگردی‌های طولانی، در زادگاهش درگذشت. همه‌ی فارسی‌زبانان سعدی را با کتاب‌های بوستان و گلستان می‌شناسند و غزلیاتش نیز در جهان مشهورند.

دهانه‌ی برخوردی سعدی تنها ۶۸ کیلومتر قطر دارد.

رودکی

رودکی، با نام کامل ابوعبدالله جعفر بن محمد بن حکیم بن عبدالرحمن بن آدم، مشهور به استاد شاعران، در سال ۲۴۴ هجری قمری در رودک، واقع در تاجیکستان کنونی به دنیا آمد و در سال ۳۲۹ قمری، در همان زادگاهش درگذشت.

رودکی را نخستین شاعر بزرگ پارسی‌گوی و پدر شعر پارسی می‌دانند که به این خاطر است که تا پیش از وی کسی دیوان شعر نداشته‌است. رودکی نخستین شاعر بزرگ فارسی‌زبان است و بدین سبب که کسی پیش از او دیوان شعر فارسی نداشته، پدر شعر فارسی لقب گرفته است.

دهانه‌ی برخوردی رودکی (Rudaki)، ۱۲۰ کیلومتر قطر دارد.

نظامی گنجوی

حکیم نظامی گنجوی، با نام کامل جمال‌الدین ابومحمّد الیاس بن یوسف بن زکی بن مؤیَّد، در سال ۵۳۵ قمری در گنجه متولد شد و بین سال‌اهی ۶۰۷ و ۶۱۲ قمری در همان شهر درگذشت. نظامی از تواناترین و تأثیرگذارترین شاعران فارسی‌زبان است و به سبب نگارش پنج مجموعه موسوم به «خمسه‌ی نظامی»، شامل مخزن‌الاسرار، هفت پیکر، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، و اسکندرنامه مشهور عام و خاص است.

مقبره نظامی در گنجه
مقبره نظامی در گنجه

دهانه‌ی برخوردی Nizami، قطری ۷۶ کیلومتری دارد و در سال ۱۹۷۹ توسط اتحادیه‌ی بین‌المللی اخترشناسی، به یاد حکیم نظامی گنجوی نام‌گذاری شد.

ابونواس

حسن بن هانی حکمی، با نام مستعار «ابونُواس اهوازی»، معروف به ابونواس، شاعر ایرانی عرب‌تباری بود که در سال ۱۳۳ هجری قمری در شهر اهواز به دنیا آمد و در سال ۱۹۶ درگذشت. از او به عنوان یکی از بزرگ‌ترین شاعران کلاسیک عربی نام می‌برند.

نام ابونواس، در سال ۱۹۷۶ توسط اتحادیه‌ی بین‌المللی اخترشناسی، بر روی یکی از دهانه‌های برخوردی سیاره‌ی عطارد گذاشته شده است.

دهانه‌ی ابونواس در عطارد
دهانه‌ی ابونواس در عطارد

دهانه‌ی ابونواس که ۱۱۶ کیلومتر قطر دارد و دیواره‌هایش به سمت جنوب باز می‌شوند و به دهانه‌ی کوچک و بی‌نام دیگری متصل می‌شود. به نظر می‌رسد کوه کوچکی هم در میان دهانه‌ی ابونواس وجود داشته باشد.

بدیع‌الزمان همدانی

ابوالفضل احمد بن حسین همدانی، ملقب به بدیع‌الزمان همدانی، در سال ۳۵۸ هجری قمری در شهر همدان به دنیا آمد و در سال ۳۹۸ در هرات درگذشت. او سرآمد زمان خود در زمینه‌ی شعر و ادب و احاطه بر لغت بود و قصیده‌ای پنجاه بیتی را با یک بار شنیدن حفظ می‌شد.

دهانه‌ی برخوردی «الهمدانی»، به قطر ۱۸۶ کیلومتر در سال ۱۹۷۹ توسط اتحادیه‌ی بین‌المللی اخترشناسی، به یاد این شخصیت مشهور نام‌گذاری شد.

استاد عیسی

عیسی خان، با نام کامل استاد عیسی شیرازی نقشه‌نویس، طراح و معماری ایرانی بنای معروف تاج محل در هندوستان است. استاد عیسی شیرازی از هنرمندان و معماران به‌نام شیرازی قرن یازدهم است.

تندیس مومی عیسی خان طراح تاج محل در موزه تاریخ فارس.

تندیس استاد عیسی
تندیس استاد عیسی

دهانه‌ی برخوردی «استاد عیسی» (Ustad Isa) ۱۳۶ کیلومتر قطر دارد.

سایر نام‌ها

شخصیت‌های دیگری که نامشان بر پهنه‌ی عطارد ظاهر شده، آنچنان نزد هر فارسی‌زبانی شهرت دارند که نیازی به معرفی در کهکشان آنلاین ندارند. برای کوتاه شدن سخن، تنها به ذکر نامشان اکتفا می‌کنیم.

دهانه‌ی برخوردی فردوسی (Firdousi) ۹۸ کیلومتر قطر دارد و انجمن بین‌المللی ستاره‌شناسی در سال ۲۰۱۰ آن را به یاد مشهورترین اسطوره‌سرای ایرانی نام‌گذاری کرد.

دهانه‌ی حافظ (Hafiz) دهانه‌ی نسبتاً بزرگی روی عطارد است و ۲۸۰ کیلومتر قطر دارد.

دهانه‌ای که به نام مولانا نام‌گذاری شده، Rumi نام دارد و تنها ۷۵ کیلومتر است.

دهانه‌ی سنایی (Sanai) دهانه‌ای نسبتاً بزرگ است و ۴۹۰ کیلومتر قطر دارد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *