کاوش‌گرهای وویجر: پیام‌رسان‌های صلح

سفینه‌های کاوش‌گر وویجر ۱ و وویجر ۲، هر دو توسط ناسا در تابستان سال ۱۹۷۷ (مصادف با ۱۳۵۶ خورشیدی)، به فاصله‌ی ۱۶ روز از فلوریدا به فضا پرتاب شدند تا مردم روی زمین را از آنچه که در بخش بیرونی منظومه‌ی شمسی می‌گذرد، یعنی ورای کمربند سیارک‌ها، آگاه سازند.

مأموریت اصلی وویجرها

پروژه‌ی وویجر، در اصل برای مطالعه‌ی دقیق مشتری و زحل، حلقه‌های زحل، و قمرهای اصلی این دو سیاره‌ی غول‌پیکر طراحی شده بود و دانشمندان برای این دو کاوش‌گر، عمری در حدود پنج سال را تخمین زده بودند.

وویجر ۱ در تاریخ ۵ مارس ۱۹۷۹ (مصادف با چهاردهم اسفند ماه ۱۳۵۷) به نزدیک‌ترین فاصله‌ی خود نسبت به سیاره‌ی مشتری رسید و داده‌هایی بسیار ارزشمند برای زمینیان مخابره کرد. سپس راه خود را به سوی زحل ادامه داد و پس از گذر از این سیاره در ۱۲ نوامبر ۱۹۸۰ (مصادف با …) مسیر خود را به سوی فضای بی‌کران ادامه داد.

وویجر ۲ نیز که زودتر از خواهر خود به پرواز درآمده اما در میانه‌ی راه از او عقب افتاده بود، در تاریخ ۹ ژوئیه ۱۹۷۹ از مدار مشتری گذشت و ۲۵ آگوست ۱۹۸۱ زحل را پشت سر گذاشت.

بدین ترتیب، فضاپیماهایی که برای پنج سال عمر مفید طراحی شده بودند، در پایان سال چهارم، تمام اهداف خود را محقق ساختند.

کاوش‌گر وویجر
کاوش‌گر وویجر

تمدید مأموریت وویجرها

دانشمندان و ستاره‌شناسان ناسا، که از دستاوردهای وویجرها در پوست خود نمی‌گنجیدند، به فکر بسط موفقیت‌های خود افتادند و موفق شدند به لطف سیستم‌های برنامه‌ریزی از راه دور، مسیر این کاوش‌گرها را به سوی اهداف دیگری از منظومه‌ی شمسی متمرکز نمایند. حاصل این تغییر مسیر، آن شد که وویجرها، اطلاعاتی بسیار ارزشمند از دو غول بزرگ انتهای منظومه‌ی شمسی، اورانوس و نپتون، به زمین مخابره نمودند، و راهی فضای بی‌کران بین ستاره‌ای شدند، به نحوی که اکنون با گذشت بیش از ۳۵ سال، همچنان به فعالیت خود ادامه می‌دهند و این در حالی است که هنوز بسیاری از داده‌های مأموریت نخستین آن‌ها، یعنی کاوش در مشتری و زحل، دستمایه‌ی بسیاری از مقالات مهم و تازه‌ی علمی است.

گفتنی‌ست این سیستم‌های برنامه‌ریزی از راه دور، از نخستین زبان‌های برنامه‌نویسی ساخته‌شده توسط انسان استفاده می‌کردند. جالب است بدانیم لری زاترلی، آخرین برنامه‌نویس تیم اولیه، در سال ۲۰۱۶ بازنشست خواهد شد و اکنون ناسا به دنبال برنامه‌نویسی است که بتواند با زبانی چنان قدیمی (فرترن) کار کند و وظیفه‌ی برنامه‌ریزی‌های مجدد یا اصلاحی وویجرها در آینده را عهده‌دار شود.

نقطه‌ی آبی

در ۱۴ فوریه ۱۹۹۰، مصادف با ۲۵ بهمن ۱۳۶۸، وویجر ۱ نخستین عکس دسته‌جمعی از اهالی منظومه‌ی شمسی را گرفت و برای اولین بار تمامی اهالی این خانواده را، آن‌گونه که از بیرون دیده می‌شدند، در یک قاب عکس جای داد. در این تصویر، زمین نیز به شکل نقطه‌ای آبی‌رنگ به چشم می‌خورد که سیاره‌ی ما را از فاصله‌ی شصت میلیارد کیلومتری، در میان تاریکی مطلق فضا نمایش می‌دهد.

اندکی پس از ارسال این عکس، دوربین‌های وویجر ۱ غیر فعال شدند تا انرژی لازم برای سایر تجهیزات فراهم باشد.

عکس مشهور وویجر از زمین، معروف به نقطه آبی
عکس مشهور وویجر از زمین، معروف به نقطه آبی

خروج وویجرها از منظومه‌ی شمسی

مرزهای منظومه‌ی شمسی، آن‌گونه که ممکن است به نظر برسد، مشخص و معین نیستند و به همین خاطر چندین بار خبرهایی مبنی بر خروج وویجر ۱ از منظومه‌ی شمسی منتشر شد. سرانجام پژوهشگران در ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۳ (مصادف با ۲۲ شهریور ۱۳۹۲) با مطالعه‌ی اشعه‌های کیهانی و کشف نخستین نشانه‌های بادهای بین ستاره‌ای پیرامون این فضاپیما برای نخستین بار با قاطعیت اعلام کردند که وویجر ۱ از منظومه‌ی شمسی خارج شده و به راه بی‌پایان خود ادامه می‌دهد.

محققان ناسا می‌گویند وویجر ۱ در فضای میان ستارگان و در فاصله‌ی ۱۹ میلیارد کیلومتری از خورشید شناور است و دیگر تحت تأثیر جاذبه‌ی ستاره‌ی ما نیست و احتمالاً تا چهل هزار سال دیگر نیز به هیچ ستاره‌ای نزدیک نخواهد شد. وویجر ۱ دیگر هرگز زمین را نخواهد دید، اما توسط امواج رادیویی همچنان با زمین در ارتباط خواهد بود و این ارتباط را احتمالاً تا سال ۲۰۲۳ حفظ خواهد کرد؛ هرچند دریافت هر سیگنال از آن، به هفده سال زمان نیاز دارد.

وویجر ۱، نخستین و فعلاً تنها ساخته‌ی دست بشر است که به چنین فاصله‌ای سفر کرده و از منظومه‌ی شمسی خارج شده است.

مسیر وویجرها
مسیر وویجرها

لوح زرین صلح

وویجرها، علاوه بر ابزارها و تجهیزات ستاره‌شناسی، محموله‌ی ناهمگون دیگری را نیز با خود به اعماق فضا بردند: صفحات مسی طلاکاری‌شده‌ای با پوشش آلومینیوم، حاوی پیامی از ساکنین هوشمند زمین برای دیگر ساکنان هوشمند دنیاهای دور.

در روی این صفحات، نگاره‌هایی برای آشنایی با نحوه‌ی کار با صفحه و نشانی تقریبی کره‌ی زمین حک شده‌اند.

داخل صفحه نیز با همکاری تیمی به رهبری کارل سیگن، پیش‌گام اخترزیست‌شناسی و بنیان‌گذار طرح جست‌وجوی هوش فرازمینی، با مجموعه‌ای از ناب‌ترین صداهای زندگی روی زمین، شامل صدای موج آب و غرش رعد و آوای حیوانات و پرندگان، و همچنین پیامی صلح‌آمیز به ۵۶ زبان گوناگون پر شده است.

صفحه‌ی طلایی وویجر
صفحه‌ی طلایی وویجر

ناسا سال‌ها بعد (تابستان ۱۳۹۴) در اقدامی جالب، تمامی صداهای این صفحه‌های طلایی را روی سایت ساندکلاد بارگذاری کرد که می‌توانید آن‌ها را در دو بخش «صداهای زمین» و «خوش‌آمدگویی» بشنوید.

متن خوش‌آمدگویی به زبان فارسی، از شعر «بنی آدم اعضای یکدیگرند» سعدی برگزیده شده که می‌توانید از اینجا آن را بشنوید. پیام فارسی به دلیل گنجاندن همین شعر سعدی، یکی از طولانی‌ترین پیام‌های ضبط‌شده روی صفحه‌ی طلایی وویجر است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *